Kütüphane

Strabon'un Nysa'da değinmediği diğer bir yapı kalıntısı da Gymnasium'un yaklaşık 150 m . kuzeyinde yer alan Kütüphane'dir. Daha önce de değindiğimiz gibi Nysa'daki eğitim tesislerinden en önemlisi olan bu yapı kalıntısı, bugün yaklaşık 14.80 x 13.40 m . ölçülerindeki dikdörtgen biçimli planı ile Efes'teki ünlü Celsus Kütüphanesinden sonra Anadolu'daki en iyi korunmuş durumda olan ikinci antik çağ kütüphanesidir. Yapının esas girişi güneyde olmalıdır. Kütüphane iki ya da büyük bir olasılıkla üç kattan oluşmaktadır ve en üst kat halen tamamen yok olmuş durumdadır. Kütüphane'nin zemin katı da bugün yüksekliğinin yarısına değin toprağın içerisindedir. İkinci kat ise batı tarafta görülmektedir. Kütüphane'nin ışıklandırılmasının pencerelerle sağlandığı anlaşılmaktadır. Yapının batıdaki ve doğudaki duvarlarından içeride 2.50 m . lik bir boşluk yaparak ileriye çıkan pilasterler (dört köşeli duvar çıkıntıları) bulunmaktadır. Bunlardan sonra aralarda 1.20 m . lik bir boşluk bırakılarak raflı duvarlar oluşturulmuştur. Bu duvarların iç kesimlerinde de içerisine tahtadan rafların yerleştirildiği üçer niş bulunmaktadır. Böylece, Nysa'daki bu Kütüphane'de okuma salonunun dış duvarları ile iç duvarlar arasında oluşturulan bir boşlukta rulolar ya da yazmalardan oluşan ciltlerin nemden korunması sağlanmıştır. Ayni yöntem Efes'teki Celsus Kütüphanesi'nde uygulanmıştır.

Nysa'daki Kütüphane'de 1907 ve 1908 yıllarında yapılan araştırmalardan sonra 1995 yılından itibaren bilimsel arkeolojik kazılara başlanmıştır. Çünkü Nysa Kütüphane'sinin kazılması Anadolu'daki Roma İmparatorluk Çağı Kütüphanelerinin tipleri, mimari süslemeleri, fonksiyonları ve kapasiteleri konusunda yeni ve önemli bilgiler ortaya koyacaktır. Bu nedenle 1995 yılında Nysa'daki bu kütüphane'nin giriş kısmının bulunduğu düşünülen güney tarafında kazılara başlanmış ve burada bol miktarda yığılmış olan dolgu taşlar kısmen yerlerinden kaldırılmıştır. Burada in situ olmayan bir adet sütun tamburu ile çeşitli mimari parçalar gün ışığına çıkarılmıştır. Bunların arasında özellikle yapının cephe kısmına ait olması kuvvetle muhtemel olan ve üzerinde anthemion süslemesi (lotus-palmet sırası) bulunan 51 cm . uzunluktaki bir üst yapı parçası ilginçtir. Çünkü bu mimari parça bize Nysa Kütüphanesi'nin ön cephe mimarisinin Efes'teki Celsus Kütüphanesi'nin cephesine benzerliği konusunda az da olsa bir bilgi vermiştir.

Nysa Kütüphanesi'ndeki kazılara yapının kuzey ve kuzeybatısında da devam edilmektedir. Bu kazılarda da çeşitli mimari parçalar ile heykel parçaları bulunmuştur. Yapının oturduğu temel düzeyini ortaya çıkarmayı amaçlayan bu kazılara önümüzdeki yıllarda da devam edilecektir.