Agora

Nysa'daki Bouleuterion'un doğusunda antik kentin Agorası yer almaktadır. Burası yaklaşık 89 x 105 m . ölçüsünde olan ve dört yanı da kolonadlarla (sütun sıraları) çevrili salonlardan oluşan dikdörtgen biçimli bir Pazar yeridir. Yapılan arkeolojik kazılar sonucunda Agora'nın doğusunda ve kuzeyinde İon düzeninde çift sıra kolonadların bulunduğu anlaşılmıştır. Yapının esas girişi büyük bir olasılıkla güney salonun ortasında bulunuyordu. Yapının bir başka girişi de doğudaki salonun orta ekseni üzerindedir. Ayrıca, Agora'nın kuzeybatısındaki başka bir giriş te yapının batısında bulunan Bouleuterionla bağlantısını sağlamaktadır.

Nysa'daki bu Agora'da 1993 yılında başladığımız kazı çalışmaları, daha önceki Alman kazılarının yapıldığı yerde, yapının doğu kolonadının kuzey kısmında yapılmaya başlanmıştır ve şu anda Nysa'daki yeni kazıların ağırlık merkezini Agora kazıları oluşturmaktadır. Bu kazılarda Agora'nın doğu kolonadının iç ve dış sıra sütunlarına ait olan mimari parçalar ortaya çıkarılmıştır. Bunlardan özellikle dış sütun sıralarının üstlerindeki İon başlıkları ile birlikte bir deprem sonucunda, birbirlerine paralel bir şekilde devrilmiş olarak bulunmuş olmaları ilginçtir. Nysa Agora'sında 1994 yılında yapılan kazılarda Agora'da açılan alan genişletilmiştir. Bu arada doğudaki duvara doğru olan dolgu toprak kısmen kaldırılmış ve bu duvarın ortaya çıkması ile birlikte kuzeyden güneye doğru belirli aralıklarla 30'ar cm. lik bir alçalmanın olduğu saptanmıştır. Bu da bize Nysa Agora'sının arazinin eğimine uyularak gittikçe alçalan birşekilde inşa edildiğini göstermiştir. Agora iki ayrı parsel üzerinde bulunmaktadır. Kazılar kuzeydeki parselde yapılmış olup, güneydeki parselde 1 adet sondaj çukuru açılmıştır. Bu da bize Agora'nın devamına ait olan kaide, sütun tamburu v.s. gibi çeşitli mimari elemanların bu parselde de toprak altında bulunduğunu göstermiştir. 1995 yılında yapılan kazılarda kazı çukurunun genişletme çalışmalarına devam edilmiş ve bu arada devrilmiş bir sütun tamburunun altında bir adet beyaz mermerden yapılmış kadın heykeli başı gün ışığına çıkarılmıştır. Bu kadın başı boynundan kırılmıştır ve üstte de alnının üst yarısı düz kesik olarak yapılmıştır. Başta, düşme ve sütun altında sıkışmanın sonucunda burun ve ağız kısmı kısmen tahrip görmüş durumdadır. Saçlar yanlarda kulağın ön kısımlarında lüleler halindedir. Bu büyükçe kadın başı stil olarak Roma İmparatoru Hadrian'ın Hanımı İmparatoriçe Sabine stilindedir ve bu nedenle de M.S. 2. yüzyılın başlarına tarihlenmelidir.

Agora'da yapılan kazılar sırasında gün ışığına çıkarılan ikinci bir kadın heykelinin başı da beyaz mermerden yapılmış olup, yüzünün üst kısmı gözlerinin alt kısmına değin iyi korunmuştur. Başta saçlar, alından ikiye ayrılarak ince dalgalar halinde yanlara doğru taranarak kulakları örtmüştür. Sağda kulağın önünde sarkan saç lülesi bulunmaktadır. Başın üstünde hilal şeklinde, bir bağa benzeyen bir kısım ile bunun da üzerinde kule şeklinde bir taç vardır. En üstte de bu kadın başını yanlardan ve arkadan tamamen örten bir örtü bulunmaktadır. Bu kadın başı Roma İmparatorluk çağı içerisinde M.S. 1. ya da 2. yüzyıllar arasında bir tarihte yapılmış olmalıdır.

Nysa Agora'sında 1996 yılında yapılan kazılar sırasında, daha önceki yıllarda açılmış olan alanda bırakılan zeytin ağaçları ile bunların etrafındaki toprak dolgular kaldırılmış ve böylece kazı çukurunun düzeltilmesi sağlanmıştır. Agora'da yapılan bu kazı ve temizlik çalışmaları sırasında çeşitli heykel parçaları ile Geç Roma ve Bizans dönemine ait seramik kaplar, kandiller ve yine Bizans dönemine ait olan 4.8 cm. yükseklikteki küçük bir matara bulunmuştur. Bu mataranın üstünde, süs olarak bir haç motifi vardır. Agora'da 1996 yılında yapılan diğer bir çalışma da daha önce değindiğimiz ve önceki yıllardaki kazılarda ortaya çıkardığımız depremle devrilmiş sütunların restorasyonlarının tamamlanarak, bunların yeniden orijinal kaideleri üzerine konularak, dikilmeleri olmuştur. Sütunların bu yeniden orijinal yerlerine dikilmeleri sırasında her sütun tamburuna üstten ve alttan ikişer paslanmaz krom nikel çelik çubuk yerleştirilmiş ve araları da mermer tozunun mermer yapıştırıcısı olan Araldit ile karıştırılmasıyla oluşturulan dolgu-zamkla sağlamlaştırılmıştır. Böylece teker teker hazırlanan sütun tamburları mobil vinç yardımıyla kaldırılarak yerlerine oturtulmuştur. Halen Nysa Agora'sında 5 adet sütun yeniden dikilmiş durumda olup, bunlardan üçünün üzerine İon başlıkları da yerleştirilmiştir.