Gymnasium

Bugün modern Sultanhisar ilçesinden giden asfalt yol Nysa'daki Gymnasium'un kuzeybatı kesimini kısmen bölerek ve doğuya doğru bir kavis yaparak Kazı Deposu ve Gişe'nin önünden doğrudan doğruya kentin tiyatrosunun sahnesinin önündeki alana gelir. Gymnasium, bu alana gelirken yolun sağında, antik kentin batısında yer almakta olup, yaklaşık 165 m . uzunluğunda ve 70 m . genişliğinde dikdörtgen şeklindeki büyük bir alanı kapsamaktadır. Nysa'daki gençlerin düşünsel ve bedensel olarak eğitim gördükleri bu büyük yapı kalıntısı Strabon zamanında büyük bir olasılıkla daha küçük ölçülerde bulunuyordu. Bugünkü yapı kalıntıları ise Geç Roma İmparatorluğu dönemindendir ve Gymnasium'un bu yapısı özellikle 19. yüzyılda ve son zamanlarda oldukça tahrip görmüştür.

Nysa'da 1990 yılında yaptığımız ilk kazı çalışmaları Gymnasium'da yapılmıştır. Bu kazılar sırasında Gymnasium'un güneydoğusundaki kesimde 10x10 m. lik bir çukur açılmıştır. Burada yaklaşık 70 cm . derinlikte 30x30 cm. lik kare şeklindeki tuğlalardan yapılmış bir taban üzerinde yıkılmış olduğu anlaşılan bir kemere ait çeşitli mimari üstyapı parçalarına rastlanmıştır. Burada ayrıca Geç Roma ya da Bizans Çağına ait olması gereken çeşitli renklerdeki mermer kaplama parçaları bol miktarda ele geçmiştir. Daha sonra bu kazı çukurunun güneye doğru genişletilmesi ile burada küçük ve büyük taşlardan yapılmış ve aralarında yer yer tuğla vs. gibi plakalarıyla yatay çizgiler bulunan yaklaşık 1 m . kalınlığında bir duvar ortaya çıkarılmıştır. Bu duvar Nysa'nın geç dönemlerine ait karakteristik duvar örgüsü tipindedir ve M.S. 4. yüzyıl ile sonrasına tarihlenmektedir.

Gymnasium'daki bu kazı çukurunda, bu duvarın ön kısmında kemerli bir yapıya ait olan mimari parçalar, tuğla döşemenin üzerinde dağılmış şekilde durmaktadırlar. Bunlardan en önemlisi iki kemer arasındaki taşı oluşturan ve üzerinde Tykhe'ye (kent ve şans tanrıçası) benzer kabartmalı bir tasvir bulunan kenarları silmeli, urgan motifi ve İon kymationu (yumurta dizisi), inci dizisi ile süslü 52 cm . kalınlıktaki büyük bir mermer bloktur. Bu mimari parçanın hemen yanında ise kemere ait diğer bloklar bulunmaktadır.

Kazıda büyük kemer bloğunun hemen arkasında, arşitrav bloğu ile birlikte işlenmiş bir kompozit başlık ortaya çıkarılmıştır. Bu kompozit başlığın biraz ilerisinde ise yuvarlak bir sütun tamburu bulunmuştur. Kazıda ele geçen bu kemer parçaları, arşitravlı kompozit başlık ve sütun tamburu bize Roma mimarlık sanatında özellikle anıtsal cephe yani fasad mimarisini oluşturan ve doğrudan doğruya sütunlardan kemere geçişi sağlayan özelliği hatırlatmaktadır ki bu yaklaşık M.S. 4. yüzyılın başına tarihlenen cephe mimarisidir.

Nysa'daki Gymnasium'un güney tarafında yapılan bu kazı çalışmasına daha sonra çukurun doğuya doğru genişletilmesi suretiyle devam edilmiştir. Yeni açılan kesimde de kavisli olan çeşitli kemer parçaları bulunmuştur. Ayrıca burada bir adet ante başlığı da gün ışığına çıkarılmıştır. Bu başlık S-Spiral volütlü başlıklar tipindedir ve üzerinde bitkisel motifler bulunmaktadır.

Nysa'da 1992 yılında yapılan kazı çalışmalarına yine Gymnasium'daki kazı çukurunun genişletilmesi ile devam edilmiştir. Böylece kazı alanı 25x10 m. lik bir ölçüde kazılmıştır. Ancak burada başka mimari parçalara rastlanmamış, yalnız tuğlalardan yapılmış olan döşemenin devam ettiği görülmüştür. Bu döşeme tamamen ortaya çıkarılarak temizlenmiştir. Bu da bize Gymnasium'un özellikle güneydoğu kesiminde kalıntılarının daha yoğun bir durumda bulunduğunu göstermiştir.

Nysa'daki bu Gymnasium'un kuzeyinde sütunlu salonun arkasındaki bugün yok olmuş olan duvarın devamında üç kemerli olarak görülen büyük bir yapı kalıntısı bulunmaktadır. Halen bu yapının yalnız ortadaki kemeri sağlam durumda korunmuştur. Büyük bir olasılıkla Gymnasium'un kuzeyindeki yapı kompleksini oluşturan kısımdan kalmış olan bu kalıntı oldukça güzel bir taş işçiliği göstermektedir. Yapıda kemerlerin iç kaplaması dörtgen şekilli kesme taşlardan değil, aksine dikey olarak yerleştirilmiş yassı tuğlalardan yapılmıştır. Kemerin üzerinde yatay tavan kirişleri için yapıldıkları anlaşılan sıra halinde kare şekilli delikler bulunmaktadır. Bunların üstünde de üst kattaki odaya ışık sağlayan iki adet dikdörtgen pencere bulunmaktadır.

Nysa'daki bu Gymnasium'un güneyinde bu yapı ile ayni taş işçiliğini gösteren benzer bir kemerli yapı kalıntısı daha bulunmaktadır. Gymnasium'da yapılan çalışmalar sırasında bu yapıda da çeşitli sondaj kazıları yapılmıştır.